سریال ابله Ablah 2014

تصور کنید در حال خلق یک معمای پیچیده جنایی روی کاغذ هستید، اما ناگهان کاراکترهای خیالیِ داستان جان می‌گیرند و زنگ درِ خانه‌تان را می‌فشارند! «ابله»، اکسپریمنتِ جنون‌آمیز کمال تبریزی در وادی کمدی سیاه است؛ اثری که در آن قواعد بازی کاملاً به هم می‌ریزد، محسن تنابنده با گریمی حیرت‌انگیز در کالبد یک مادربزرگ ظاهر می‌شود و مهران احمدی در هزارتوی ذهنِ آشفته یک نویسنده، مرز میان واقعیت و فانتزی را گم می‌کند. این سریال یک کمدیِ روتین برای قهقهه زدن نیست؛ بلکه دعوتی است به تماشای یک فروپاشیِ جذاب و پرستاره در مرز باریکِ نبوغ و بلاهت.

سریال ابله (Ablah)؛ شورش کاراکترهای خیالی علیه خالق در یک طنز جنایی و ابزورد

وقتی نام کمال تبریزی به میان می‌آید، ناخودآگاه منتظر اثری هستیم که روی لبه تیغ حرکت کند؛ اثری که یا شما را شیفته خود می‌کند یا کاملا پس می‌زند. این سریال ایرانی محصول سال ۱۳۹۳، دقیقا تجلی همین ویژگی است. مجموعه‌ای که با لشگری از ستارگان و چهره‌های موفق سینما پا به شبکه نمایش خانگی گذاشت تا معادلات کمدی را تغییر دهد، اما در نهایت مسیر متفاوتی را در جذب مخاطب طی کرد.

این مجموعه ۱۴ قسمتی، به تهیه‌کنندگی محمد مسعود و شرکت تصویر گستر پاسارگاد و با قلم علیرضا طالب‌زاده خلق شد. تماشای فهرست عوامل تولید این پروژه، به خودی خود شوق‌انگیز است؛ از فیلم‌برداری مسحورکننده محمدرضا سکوت و موسیقی متن کارن همایونفر گرفته تا هنرنمایی مجید اسکندری در طراحی چهره‌پردازی. این اثر در زمان توزیع خود در فرمت دی‌وی‌دی، به واسطه همین نام‌های بزرگ، انتظارات فراوانی را ایجاد کرد، اما چیزی که به مخاطب ارائه داد، یک کمدی پاپ‌کورنی و معمول نبود.

در واقع، در نقطه مقابلِ کمدی‌های اجتماعی و ملموسی همچون سریال متهم گریخت که مخاطب را با دردسرهای شیرین و هزارتوی بی‌رحمِ مهاجرتِ خانواده ساده‌دل هاشم‌آقای اگزوزساز به پایتخت همراه می‌کند  «ابله» یک تجربه کاملاً آوانگارد و ساختارشکن در مدیوم نمایش خانگی محسوب می‌شد.

جزئیات فنی و عوامل تولید اثر

مرز باریک خیال و واقعیت؛ وقتی نویسنده در دام قصه‌اش می‌افتد

فضای داستانی این کمدی سیاه، پر از تعلیق، فانتزی و طنز تلخ است. قصه، روایتگر زندگی مردی به نام هوشنگ تتلو است؛ نویسنده‌ای که تخصصش خلق فیلم‌نامه‌های پیچیده پلیسی و جنایی است. او سال‌هاست که در دنیای کلمات، قاتلان را به دام می‌اندازد و معماها را حل می‌کند، اما تراژدی (و در عین حال کمدی) داستان از جایی آغاز می‌شود که مرز بین جهان واقعی و دنیای کاغذی او فرو می‌ریزد.

هوشنگ به شکلی عجیب و غیرمنتظره، درگیر ماجراهای یکی از شخصیت‌های ساخته و پرداخته ذهن خودش به نام «پریسا» می‌شود. ورود یک کاراکتر خیالی به زندگی یک جنایی‌نویس، زنجیره‌ای از اتفاقات ابزورد، دلهره‌آور و در عین حال خنده‌دار را رقم می‌زند. کارگردان با ریتمی سینمایی، مخاطب را به درون ذهن آشفته هوشنگ می‌کشد؛ جایی که دیگر مشخص نیست چه کسی خالق است و چه کسی مخلوق!

جدول هنرپیشه‌ها و نقش‌آفرینان

نقد سریال؛ یک پارادوکس در شبکه نمایش خانگی از نبوغ تا ناکامی

این ساخته متفاوت کمال تبریزی، یک پدیده عجیب در تاریخ رسانه‌های تصویری ایران است. بیایید روراست باشیم؛ این اثر برای همه ساخته نشده است. نقدهای وارد بر آن، به همان اندازه که پر از ستایش برای خلاقیت‌های بصری است، پر از علامت سؤال درباره نحوه ارتباط آن با مخاطب عام نیز هست.

تیتراژ و جلوه‌های بصری؛ ادای دینی خلاقانه به تاریخ سینما

بدون شک، یکی از درخشان‌ترین نقاط قوت پروژه، تیتراژ ابتدایی آن است که به جرات می‌توان آن را نامزد بهترین تیتراژ در میان آثار بزرگسال شبکه نمایش خانگی دانست. شهاب نجفی در مقام سازنده این تیتراژ، یک شاهکار بصری خلق کرده است. بازیگرانی چون مهران احمدی، هانیه توسلی، احمد مهرانفر، مجید صالحی، شبنم مقدمی، بهنام تشکر و هوتن شکیبا با استفاده از تکنیک پرده آبی، در دل صحنه‌های ماندگار تاریخ سینما (مانند فیلم‌های «روانی» آلفرد هیچکاک و «دلیجان» جان فورد) جانمایی شده‌اند.

اجرای بی‌نقص و سیاه‌وسفید این تیتراژ، با صدای نوستالژیک ناصر طهماسب که کپشن‌های فیلم‌های هارولد لوید را تداعی می‌کند، چنان چشم‌نواز است که جای خالی نام طراح آن بر روی جلد محصول به شدت احساس می‌شود. این تیتراژ به تنهایی یک کلاس درس برای تلفیق سینمای کلاسیک و هنر دیجیتال است.

کمال تبریزی و انتخاب مخاطب خاص؛ چرا داستان زودتر تمام شد؟

بزرگترین نقد، پایان زودهنگام آن است. مجموعه‌ای که قرار بود در ۲۴ قسمت ساخته شود، در ایستگاه چهاردهم متوقف شد. دلیل این امر واضح بود: ریزش مخاطب عام. تبریزی در یک تصمیم جسورانه (و شاید از منظر تجاری، اشتباه)، مخاطبی را هدف قرار داد که معمولا خریدار کمدی‌های سطحی و سوپرمارکتی نیست.

خود کارگردان صراحتاً می‌پذیرد که مخاطبان این مجموعه صفر و صدی هستند؛ عده‌ای آن را یک شاهکار می‌دانند و عده‌ای دیگر به شدت آن را پس می‌زنند. او با آگاهی کامل از تفاوت اتمسفر پلتفرم‌های خانگی با تلویزیون، ریسک ساخت اثری ناهنجار (از لحاظ فرم و محتوا) را پذیرفت. سپردن نقش اول به مهران احمدی، به جای استفاده از کلیشه‌های گیشه، نشان از همین لجاجت هنرمندانه دارد. کمال تبریزی معتقد است این مجموعه در کارنامه کاری او شبیه به فیلم «یک تکه نان» در برابر «مارمولک» است؛ اثری در مداری متفاوت برای قشری محدودتر، اما باارزش از نگاه یک فیلم‌ساز تجربه‌گرا.

مستند «ابله‌تر»؛ کندوکاوی در پشت صحنه

یکی از ابتکارات جالب این پروژه، قرار دادن بخش پشت صحنه در منوی دی‌وی‌دی‌ها بود. اگرچه نام‌گذاری این بخش تحت عنوان «ابله‌تر» یا «کانال‌های فرعی شبکه همراهان پاسارگاد» با نقدهایی روبرو شد و کمی ثقیل و اغراق‌شده به نظر می‌رسید، اما از نظر کیفیت تولید، فرسنگ‌ها با پشت‌صحنه‌های سرسری و رایج تفاوت داشت و ارزش افزوده بسیار خوبی برای علاقه‌مندان به سینما محسوب می‌شد.

حواشی، حقایق پنهان و افتخارات

برای درک بهتر ابعاد تولید این اثر ساختارگرا، مرور برخی از اتفاقات پیرامون آن خالی از لطف نیست:

• تغییر جنسیت یک نقش کلیدی: یکی از جذاب‌ترین و پربحث‌ترین المان‌های داستان، گریم سنگین و بازی حیرت‌انگیز محسن تنابنده در نقش یک پیرزن (سکینه خانم) بود. جالب است بدانید این نقش در ابتدا برای شقایق دهقان نوشته شده بود، اما در نهایت کارگردان تصمیم گرفت با یک ریسک بزرگ، آن را به تنابنده بسپارد؛ تصمیمی که به یکی از نقاط عطف کارنامه بازیگری او تبدیل شد.
• تیم تولید سنگین: حضور مجید بذرپاش (مدیر تولید) و علی جودی (دستیار اول کارگردان و برنامه‌ریز) برای مدیریت این حجم از بازیگران ستاره و لوکیشن‌های متنوع، حیاتی و تحسین‌برانگیز بود.
• پایان پیش از موعد: کاهش تعداد قسمت‌ها از ۲۴ به ۱۴ به دلیل عدم بازگشت سرمایه در بخش خصوصی، یکی از مهم‌ترین حواشی این اثر بود که نشان داد مارکت نمایش خانگی چقدر به فرمول‌های تجاری و سلیقه عامه وابسته است.

جمع‌بندی: تماشای «ابله»؛ یک انتخاب صفر و صدی

این سریال ایرانی یک کمدی ساده برای خندیدن در پایان یک روز خسته‌کننده نیست. این اثر، پازلی پیچیده از ارجاعات سینمایی، کمدی سیاه و موقعیت‌های ابزورد است که خالق آن تعمداً نخواسته به هر قیمتی از مخاطب خنده بگیرد. تبریزی در این پروژه، اعتبار خود را قمار کرد تا ژانری جدید را در ایران تست کند؛ تجربه‌ای که شاید از لحاظ تجاری رکوردی ثبت نکرد، اما از منظر هنری و فرمیک، کاملاً قابل تأمل و بررسی است.

اگر به دنبال تماشای یک روایت متفاوت هستید، اگر از تیتراژهای خلاقانه لذت می‌برید و کنجکاوید هنرنمایی عجیب محسن تنابنده در نقش یک پیرزن را ببینید، قطعاً ارزش تماشا دارد.