سریال حبیب Habib

هنگامی که غبار جنگ بر سر یک کشور سایه می اندازد، روایت های مختلفی از قهرمانان و متجاوزان شکل می گیرد. ورود هیولایی به نام داعش به خاک سوریه، نه تنها معادلات خاورمیانه را به هم ریخت، بلکه پای مستشاران ایرانی را نیز به یک نبرد نیابتی بزرگ باز کرد؛ نبردی که سال ها در قالب اخبار شنیده می شد، اما این بار قرار بود در قاب یک درام تلویزیونی متفاوت به تصویر کشیده شود.

سریال حبیب (Habib)؛ روایتی از قلب بحران سوریه و ظهور سایه شوم داعش

مجموعه تلویزیونی حبیب، نخستین تجربه مشترک ایران و سوریه در عرصه سریال سازی است که با کارگردانی جود سعید (فیلم ساز سوری) و تهیه کنندگی فرزاد هوشیار پارسیان تولید شد. این مجموعه ۲۶ قسمتی که محصول سال ۱۴۰۱ است، از اواخر بهمن همان سال روی آنتن شبکه دو سیما رفت. این ساخته، اولین پروژه سازمان صدا و سیما در تولیدات برون مرزی محسوب می شود که با عوامل کاملا غیر ایرانی (به جز چند بازیگر محدود) جلوی دوربین رفت تا راوی روز های ابتدایی استقرار داعش و حضور نیرو های اطلاعاتی و مستشاری جمهوری اسلامی ایران در منطقه باشد.

محاصره یک مستشار ایرانی در میان آتش و خون

داستان از سال ۲۰۱۱ و آغاز درگیری های داخلی سوریه شروع می شود. در شرایطی که گروهک تروریستی داعش با شعار های دروغین وارد میدان شده و جنایات بی شماری را رقم می زند، حبیب (با بازی امین زندگانی) به عنوان یک مستشار ایرانی در یکی از شهر های تحت محاصره گیر می افتد.

او که تنها راه ارتباطی اش با همسرش (با بازی سوگل طهماسبی) تماس های تصویری کوتاه است، در این شرایط بحرانی با یک افسر زن ارتش سوریه به نام سروان ریما (با بازی قمر خلف) آشنا می شود. مسیر این دو نفر در دل شهری که هر لحظه بوی خون می دهد، با یکدیگر گره می خورد تا برای نجات جان انسان های بی گناه تلاش کنند.

این مقاومت نفس‌گیر در برابر ماشین کشتار داعش و تصویرسازی واقع‌گرایانه از بحران منطقه، بیننده را به یاد سریال بیگانگان می‌اندازد؛ اثری راهبردی که با تمرکز بر تار و پود این گروهک تروریستی، ابعاد پنهانی از جنایات آن‌ها و نبرد مدافعان حرم را در خط مقدم به تصویر می‌کشد.

نقد سریال حبیب؛ فرصت سوزی بزرگ تلویزیون در روایت یک نبرد تاریخی

انتظار می رفت اثری که پس از سال ها سکوت رسانه ای درباره حضور مستشاران ایرانی در سوریه ساخته شده است، بتواند خلأ های موجود را با یک روایت هنرمندانه پر کند؛ اما ترکیب یک فیلم نامه ضعیف با سبک بازیگری کاملا متفاوت عربی، باعث شد تا این پروژه نتواند انتظارات مخاطب سخت گیر ایرانی را برآورده سازد.

فیلم نامه ای سطحی و شعار زده در مواجهه با یک بحران پیچیده

یکی از بزرگ ترین انتقادات به این اثر، فیلم نامه بسیار ضعیف آن به سرپرستی مرتضی شمسی است. نویسندگان به جای خلق گره های دراماتیک و پرداختن به ابعاد پیچیده اعتقادی و سیاسی حضور ایران در سوریه، تنها به نمایش اخبار روزمره و تکراری مانند خشونت، تجاوز و قتل های داعش بسنده کرده اند. خلق یک عشق مثلثی سطحی و دیالوگ های به شدت شعار زده، نه تنها به جذابیت داستان کمکی نکرد، بلکه باعث تنزل سطح کیفی روایت شد. مخاطب ایرانی که سال ها با آثار امنیتی قدرتمندی مانند «گاندو» ارتباط برقرار کرده بود، انتظار روایتی بسیار پخته تر و لایه مند تر از این نبرد نیابتی داشت.

تضاد آزار دهنده میان ذائقه مخاطب ایرانی و سبک بازیگری سوری

سپردن کارگردانی به جود سعید و استفاده از بازیگران عرب زبان (مانند قمر خلف و لجین اسماعیل) باعث شد تا سریال کاملا به سبک و سیاق آثار تلویزیونی سوریه نزدیک شود. بازی های اغراق آمیز عربی در کنار دوبله ای که برای بیننده امروزی ایرانی چندان جذاب نیست، ارتباط احساسی با اثر را به شدت کاهش داد. حضور امین زندگانی به عنوان تنها بازیگر اصلی ایرانی در میان این ترکیب، به جای اینکه نقطه قوت باشد، تحت تاثیر همین تضاد فرهنگی قرار گرفت. همچنین نمایش زنان سوری با پوشش ها و آرایش هایی که برای مخاطب داخلی سوال برانگیز بود، نتوانست تصویری همدلی برانگیز از آن ها ارائه دهد.

اخبار، حواشی و نکات حاشیه ای ساخت مجموعه حبیب

• رقابت با شبکه نمایش خانگی: هم زمان با پخش این مجموعه از تلویزیون، یک اثر دیگر با محوریت داعش در شبکه نمایش خانگی (سریال سقوط) در حال پخش بود که با حواشی فراوان و کیفیت ساخت بالا تر، توانست توجه بخش عمده ای از مخاطبان را به خود جلب کند و عرصه را بر تلویزیون تنگ تر سازد.
• حضور کم رنگ بازیگران زن ایرانی: سوگل طهماسبی در نقش همسر حبیب، حضور بسیار کوتاهی در داستان داشت و سهم او صرفا به چند سکانس ارتباط تصویری محدود شد که انتقاداتی را مبنی بر عدم پرداخت درست به نقش همسران مدافعان حرم در پی داشت.
• سابقه سینمای ایران در برابر داعش: پیش از این، آثاری مانند «به وقت شام» و فصل پنجم «پایتخت» در سینما و تلویزیون به موضوع داعش پرداخته بودند، اما تفاوت عمده «حبیب» در این بود که هیولای تکفیری نقطه کانونی تمام اتفاقات آن محسوب می شد.

جمع بندی؛ روایتی که می توانست شاهکار باشد، اما در حد شعار باقی ماند

مجموعه تلویزیونی حبیب با وجود نیت اولیه برای پر کردن جای خالی یک روایت مستقیم از نبرد با داعش، به دلیل ضعف های مفرط در فیلم نامه، کارگردانی غیر هم سو با سلیقه مخاطب داخلی و شعار زدگی بیش از حد، نتوانست به اثری ماندگار تبدیل شود. بیننده امروزی نیازمند داستان هایی است که به جای تکرار اخبار، زوایای پنهان و انسانی یک جنگ بزرگ را به تصویر بکشد.

با این حال، تماشای این پروژه به عنوان اولین محصول مشترک برون مرزی صدا و سیما، خالی از لطف نیست. هم اکنون می توانید از طریق سایت پخش فیلم برای تماشای پخش آنلاین و دانلود سریال حبیب با بالا ترین کیفیت اقدام نمایید. آیا به نظر شما استفاده از کارگردان و بازیگران خارجی برای بیان یک دغدغه کاملا ایرانی تصمیم درستی بود؟ حتما نظرات خود را در بخش کامنت ها با ما در میان بگذارید.