در دورانی که سریالهای تلویزیونی با ادعای بازتاب زندگی روزمره ساخته میشوند، عجیب است که مخاطب ایرانی گاهی تصویر خودش را نه در درامهای آپارتمانی امروزی، بلکه در کوچهپسکوچههای خاکی تهران قدیم پیدا میکند. این پارادوکس عجیب، محور اصلی بحثهای اخیر منتقدان سینما بوده است. جایی که آثاری مثل «بامداد خمار» و «سووشون»، با وجود روایت در بستر تاریخ، نبضشان با دغدغههای انسان مدرن میتپد، اما سریالهای روز، فرسنگها از واقعیت جامعه فاصله دارند.
در ادامه به واکاوی این موضوع و تحلیل کارشناسان برنامه «خارج از قاب» درباره این شکاف عمیق میان رسانه ملی و شبکه نمایش خانگی میپردازیم.
بنبست «رسانه ملی» در تصویرگری واقعیت
در قسمت نهم برنامه تحلیلی «خارج از قاب»، میزگردی با حضور منتقدان شناختهشدهای همچون آنتونیا شرکا، ایزد مهرآفرین و امیرعباس صباغ شکل گرفت. محور اصلی این گفتوگو، آسیبشناسی ناتوانی تلویزیون (صدا و سیما) در برقراری ارتباط با نسل جدید بود. بحث بر سر این است که چرا مخاطب، خود را در آینه تلویزیون نمیبیند؟
کارشناسان بر این باورند که صرفاً قرار دادن داستان در سال ۱۴۰۳ و استفاده از لوکیشنهای مدرن، یک اثر را «امروزی» نمیکند. وقتی روابط انسانی، دیالوگها و چالشهای شخصیتها مصنوعی و پاستوریزه باشد، مخاطب حتی اگر داستان در همین لحظه رخ دهد، آن را پس میزند. این همان خلأ بزرگی است که پلتفرمهای نمایش خانگی (VOD) با هوشمندی در حال پر کردن آن هستند.
🔥 قسمت 12 بامداد خمار منتشر شده!
«بامداد خمار»؛ عاشقانهای کلاسیک با طعم دردهای مدرن
نکته درخشان این میزگرد، تحلیل دقیق آنتونیا شرکا بود. او با مقایسهای هوشمندانه میان تولیدات تلویزیونی و سریالهای فاخر شبکه نمایش خانگی، پرده از یک حقیقت برداشت. به عقیده او، سریالهایی نظیر «سووشون» (برگرفته از شاهکار سیمین دانشور) و «بامداد خمار» (اقتباسی از رمان محبوب فتانه حاجسیدجوادی)، اگرچه لباس قاجار یا پهلوی بر تن شخصیتهایشان کردهاند، اما روح حاکم بر آنها کاملاً ملموس و امروزی است.
چرا تاریخ برای ما جذابتر شده است؟
این سریالها تنها راوی یک قصه عاشقانه نیستند؛ آنها بستری برای بیان تعارضات اجتماعی، جایگاه زنان، تقابل سنت و مدرنیته و فشارهای خانوادگی هستند. مخاطبی که امروز این سریالها را میبیند، دغدغههای خودش را در پسِ روبندهها و کلاههای شاپو پیدا میکند. «بامداد خمار» ثابت میکند که یک درام تاریخی میتواند بسیار مدرنتر از سریالی باشد که ادعای بهروز بودن دارد اما از بیان کوچکترین واقعیتهای زیر پوست شهر عاجز است.
در واقع، شبکه نمایش خانگی با رفتن به سراغ ادبیات غنی و داستانهای تاریخی، راهی برای فرار از ممیزیهای سلیقهای و بیان حرفهای امروز در قالب قصههای دیروز پیدا کرده است.